plus
reset
minus
plus
minus
تاریخ انتشارچهارشنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۸ ساعت ۱۲:۱۱
کد مطلب : ۱۸۸۰
معاون فنی سازمان نقشه‌‌‌‌‎برداری کشور اعلام کرد:

دشت ورامین با 24 سانتیمتر فرونشست در سال، بیشترین نرخ را به خود اختصاص داده است

معاون سازمان نقشه‌‌‎برداری کشور بر اساس آخرین اندازه‌گیری‌ها و بررسی نرخ فرونشست زمین در سال جاری اعلام کرد که بیشترین میزان نرخ پدیده فرونشست، در حومه منطقه جوادآباد ورامین رخ داده است که بین 22 الی 24 سانتیمتر در سال است. از مناطق تحت تاثیر فرونشست در ورامین، ۵۷ کیلومتر راه‌آهن و ۴۷۰ کیلومتر خطوط انتقال نیرو عبور کرده است.
دشت ورامین با 24 سانتیمتر فرونشست در سال، بیشترین نرخ را به خود اختصاص داده است
plusresetminus
۰
به گزارش روابط عمومی سازمان نقشه‌برداری کشور، مهندس پیمان بکتاش، معاون فنی این سازمان صبح روز چهارشنبه 13 آذرماه در نشست بررسی فرونشست حاشیه شهر تهران که با حضور مسوولان شهری ورامین، قرچک و پیشوا در سازمان نقشه‌برداری کشور برگزار شد؛ با معرفی اهم فعالیت‌های فنی سازمان نقشه‌برداری کشور،گفت: «این سازمان یک دستگاه حاکمیتی است که فعالیت‌های گسترده مهندسی نقشه برداری زمینی، دریایی و هوایی منجمله ژئودزی و ژئودینامیک، فتوگرامتری و سنجش از دور، سامانه‌های اطلاعات مکانی(GIS) و زیرساخت ملی داده مکانی(NSDI)  را به انجام می رساند. از دیگر فعالت های مهم نیز می توان به کارتوگرافی و تولید اطلس‌های ملی، امور جزرومدی، نظارت و کنترل فنی، استانداردسازی، تحقیق و توسعه و همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در حوزه مهندسی نقشه‌برداری اشاره کرد».
 
وی در ادامه، با اشاره به ماده ۱۱ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور که صراحتا فعالیت‌های مرتبط با نقشه‌برداری و اطلاعات مکانی، عکسبرداري هوايي، تهيه و توليد نقشه‌هاي پوششي و  شهري در مقياس‌هاي مختلف و نظارت بر آن در بخش غيرنظامي، را برعهده سازمان نقشه‌برداري کشور نهاده است، اظهار داشت: «این سازمان استانداردها و دستورالعمل‌هاي لازم در حوزه نقشه‌برداری را  تحت نظر سازمان برنامه و بودجه کشور و با رعايت جهت‌گيري‌هاي كشور از جمله آمايش سرزمين تهيه می‌کند. در وظایف این سازمان نیز صراحتا آمده است که تعریف چارچوب‌های مرجع مختصاتی کشور با ایجاد شبکه‌های نقاط مبنایی مسطحاتی، ارتفاعی و ثقل‌سنجی، پایش مستمر حرکات پوسته زمین در کل کشور و تعیین تغییرات مختصات مسطحاتی، ارتفاعی و ثقلی نقاط بر عهده سازمان نقشه‌برداری کشور است که این وظایف در مدیریت بحران کشور نیز مورد نیاز است».

بکتاش در ادامه، به چرخه پدیده فرونشست زمین که شامل پایش، تعیین نرخ و پهنه فرونشست، اطلاع رسانی، علت‌یابی و ارائه راهکارهای اجرایی و پیشگیری و اصلاح فرآیندها است، اشاره کرد و بخش اول یعنی "تعیین نرخ و پهنه فرونشست و اطلاع رسانی" را از وظایف اصلی سازمان نقشه‌برداری کشور  برشمرد.

او که تغییرات پوسته زمین در کشور را ناشی ازحرکات تکتونیکی افقی و عمودی، تغییرات دانسیته و چگالی پوسته و حرکت قائم، کوه‌زایی و پدیده فرونشست می‌دانست، ادامه داد: «علت عمده فرونشست زمین، کاهش سطح آب‌های زیرزمینی است که ناشی از عوامل مختلفی مثل خشکسالی و کاهش نزولات آسمانی، برداشت بی رویه از منابع آب‌های زیرزمینی، کاهش نفوذپذیری خاک و عدم تغذیه آبخوان‌ها است. در این زمینه راهکارهای متعددی از جمله پیگیری از سوی کنوانسیون‌های آب و هوایی منطقه‎ای و بین المللی، تغییر و اصلاح الگوی استخراج و مصرف آب، تغییر و اصلاح الگوی کاشت محصولات کشاورزی، فرهنگ سازی عمومی مصرف بهینه آب، بهینه‌سازی طرح فاضلاب شهری، استفاده از چاه‌های جذبی مورد بررسی قرار گرفته است».

معاون فنی سازمان نقشه‎برداری کشور، ادامه داد: «البته میزان فرونشست به جنس خاک و لایه‌های زیرین زمین نیز بستگی دارد که سنجش خطر آن در تخصص سازمان زمین شناسی کشور است. به عنوان مثال لایه رسوبی ریزدانه‌ می‎تواند باعث فرونشست شود ولی در لایه‎های سنگی درشت‌دانه، این تغییرات کمتر اتفاق می‎افتد. برای همین در زمین‎های کشاورزی فرونشست بیشتر از مناطق دیگر مشاهده می‎شود ولی گسترش دامنه آن تا آنجا پیش‌روی کرده که درحال نزدیکی به شهرها است».
 
خسارات ناشی از فرونشست
 وی در ادامه برخی از خسارت‌های ناشی از فرونشست را اینگونه برشمرد: «تخريب بافت خاک‌هاي حاصل‌خیز کشاورزي با پایین آوردن تخلخل آنها، تغییر در ارتفاع و شیب رودخانه‌ها، کانال‌ها، آبراهه‌ها و سازه‎هاي انتقال آب، آسیب رسیدن به سازه‌های مناطق شهری و روستایی مانند پل‌ها، راه‌ها، مجاري فاضلاب، کانال‌هاي آبی، خطوط انتقال نيرو و انرژي، ساختمان‌ها و سازه‌ها، كاهش برگشت ناپذير تمام يا بخشي از ظرفيت مخزن آب زيرزميني در اثر از بين رفتن يا كاهش تخلخل مفيد نهشته‌هاي آبخوان آبرفتي، تخريب شبكه‌هاي آبياري و زهكشي و خطوط وسيستم‌هاي انتقال آب و وارد نمودن خسارات به چاه هاي كشاورزي و تأسيسات پمپاژ آب از درون زمين، تغيير شيب زمين و ايجاد مشكلات در شبكه آبرساني سطحي و نيز تغيير در سرعت و جهت جريان آب زيرزميني و ايجاد عدم تعادل در بيلان آبي، شکست و یا بیرون زدگی لوله جدار چاه‌ها و ایجاد اختلال در بهره برداري از منابع آب و همچنین افزایش درجه شوری یا شور شدن آب خوان».

نرخ فرونشست را چطور می‎توان اعلام کرد؟
مهندس بکتاش در بخش دیگری از سخنان خود درباره پایش حرکات پوسته زمین گفت: «این پایش نیازمند تخصص‌های ویژه و بکارگیری ابزارهای دقیقی است. این توانمندی در سازمان نقشه‌برداری کشور وجود دارد و با بکارگیری متخصصین در حوزه‌های مهندسی نقشه‌برداری و ژئودزی،  محاسبات و پردازش‌های ژئودینامیک و داده‌های  GNSS، مدل‌سازی میدان ثقل زمین و پردازش تصاویر راداری و با تجزیه و تحلیل نتایج و همچنین استفاده از تجهیزات و ابزارهای دقیق همچون دوربین‌های ترازیاب دقیق، گیرنده‌های تعیین موقعیت دقیق  شبکه ژئودینامیک سراسری، دستگاه‌های ثقل سنج مطلق و نسبی و استفاده از نرم افزارهای علمی و تخصصی، این امر شدنی است».
 
معاون فنی سازمان نقشه‌برداری کشور، چهار روش علمی متداول برای پایش فرونشست در این سازمان را که به طور موازی و مکمل در حال انجام است، اینگونه معرفی کرد: «استفاده از داده‌های شبکه‌های ارتفاعی (ترازیابی دقیق)، داده‌های ایستگاه‌های دائمی ژئودینامیک و GNSS  سراسری کشور، داده‌های شبکه‌های ثقل سنجی، و تکنیک تداخل‌سنجی راداری».
 
وی در ادامه گفت: «در خصوص روش اول که ترازیابی دقیق است، سازمان نقشه‌برداری کشور دارای شبکه نقاط ترازیابی مختلفی است که شامل شبکه درجه یک به طول 33500 کیلومتر، شبکه نقاط ترازیابی دقیق درجه دو به طول 26000 کیلومتر، شبکه نقاط ترازیابی دقیق درجه سه به طول 25000 کیلومتر می‎شود». به گفته وی، مشاهدات در شبکه درجه یک تا کنون در دو سری انجام شده است، سری اول مشاهدات بین سال‌های 1360 تا 1377 و سری دوم مشاهدات بین سال‌های 1380 تا 1388 بوده که با اندازه گیری‌های انجام شده مشخص شد حداقل 43 منطقه در کشور از جمله تهران، مشهد، کرمان، رفسنجان، یزد، آزادشهر و بسیاری مناطق دیگر تحت تاثیر پدیده فرونشست قرار دارند.

وی در خصوص داده‌های ایستگاه‌های دائمی ژئودینامیک و GNSS سراسری کشور نیز خاطرنشان کرد: «طراحی این ایستگاه‌ها بر اساس ساختار تکتونیکی ایران، موقعیت گسل‌های فعال در کشور و تراکم جمعیتی صورت گرفته است. در کل کشور تعداد 135 ایستگاه وجود دارد که در مقایسه با کشور ژاپن که کشور کوچک‌تری است و بیش از 1200 ایستگاه دارد، قطعا نیازمند افزایش تعداد این ایستگاه‌ها برای پایش بیشتر و دقیق‌تر هستیم که لازم است در این زمینه نیز از سازمان نقشه‌برداری کشور بیشتر حمایت شود».
 
بکتاش؛ در خصوص روش ثقل سنجی نیز گفت: «ثقل، رابطه مستقیمی با ارتفاع دارد، به ازای هر یک سانتیمتر تغییرات ارتفاعی، 3 میکروگال تغییرات جاذبه رخ می‌دهد. عمده‎ترین دلایل تغییرات شتاب ثقل(جاذبه) تغيير ارتفاع و تغییر عرض جغرافيايي است. این سازمان با همکاری دانشگاه استراسبورگ فرانسه موفق شده است ثقل سنجی‌مطلق را اندازه گیری دقیق کند تا از این روش نیز بتواند میزان فرونشست را مورد بررسی و اندازه‌گیری قرار دهد».

به گفته وی، تکنیک چهارم نیز تکنیک تداخل‌سنجی راداری است که با اندازه‌گیری دو تصویر ماهواره ای راداری، میزان جابجایی را محاسبه می‌کند و با تلفیق این تکنیک‌ها مدل‌سازی صورت می‌گیرد. با معرفی این روش‌ها درمی‌یابیم که سازمان نقشه‌برداری کشور به عنوان یک سازمان کاملا علمی، فنی و تخصصی، با بهره‌گیری از تمامی این روش‌ها، گزارشات خود را بر پایه مستندات علمی دقیق تولید می‌کند».
 
فرونشست 24 سانتیمتری در دشت ورامین
معاون سازمان نقشه‎برداری کشور در ادامه این نشست، در خصوص فرونشست منطقه ورامین گفت: «با توجه به آخرین اندازه‌گیری‌ها و بررسی نرخ فرونشست که متعلق به سال جاری است، بیشترین میزان نرخ فرونشست در حومه جوادآباد ورامین رخ داده است که بین 22 الی 24 سانتیمتر در سال است. کمترین میزان این نرخ  نیز در شهر ورامین بوده که بین صفر الی 20 میلیمتر در سال اندازه‌گیری شده است».
 
وی با بیان اینکه گسترش فرونشست در دشت‌های ورامین موجب خسارات جدی به خاک حاصلخیز این منطقه شده است، گفت: «از منطقه تحت تاثیر فرونشست در ورامین، ۵۷ کیلومتر راه‌آهن و ۴۷۰ کیلومتر خطوط انتقال نیرو عبور کرده است. ضمن آنکه ۲۵۰ هزار نفر در محدوده تحت تاثیر فرونشست زندگی می‌کنند و ۲۱۸ روستا و مرکز جمعیتی نیز در آن منطقه قرار دارد».
 
وی با اشاره به پدیده گسترده فرونشست در دشت ورامین، خاطرنشان کرد: «وضعیت فرونشست در دشت ورامین به گونه‌ای است که بیشتر مناطق این ناحیه حتی تا نزدیک محدوده‌های شهری گسترش یافته است که مهمترین عامل آن کاهش منابع آب‌های زیرزمینی است».
وی افزود: «همکاران سازمان نقشه‌برداری در اداره کل نقشه‌برداری زمینی و ژئودزی، با ایجاد و طراحی نرم افزاری امکان اعلام نرخ فروشست در مناطق مختلف را به طور مستمر ایجاد کرده‌اند».
 
همکاری‎های سازمان نقشه‎برداری و سازمان زمین‎شناسی
وی درباره مکاتبات مختلفی که بین سازمان نقشه‌برداری کشور و سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور صورت گرفته، گفت: «این مکاتبات از ایجاد تداخل و موازی‌کاری در بررسی معضل پدیده فرونشست جلوگیری کرده است. سازمان نقشه‌برداری کشور و سازمان زمین‌شناسی کشور ارتباط بسیار خوب علمی و فنی دارند و پیگیر انعقاد تفاهم‌نامه مشترکی نیز در خصوص موضوع فرونشست هستند».

معاون فنی سازمان نقشه‎برداری کشور یادآور شد: خوشبختانه هم اکنون سازمان مدیریت بحران کشور نیز با جدیت، مدیریت پدیده فرونشست زمین را دنبال می‌کند و اعلام نموده که سازمان نقشه‌برداری کشور نسبت به تهیه نقشه‎های فرونشست اقدام کند و سالانه حداقل یک نقشه فرونشست با اعلام نرخ تغییرات در سراسر کشور را در اختیار همه استان‌ها قرار دهد و سازمان زمین‎شناسی کشور نیز نسبت به تهیه نقشه خطر فرونشست اقدام نماید. در این راستا سازمان نقشه‌برداری کشور پیشنهاد ایجاد مرکزی ماندگار، تحت عنوان مرکز پایش و مانیتورینگ پدیده فرونشست در مرکز مدیریت بحران کشور را نیز ارائه کرده است که امیدواریم هرچه زودتر این مرکز راه اندازی شود».

در ادامه این نشست، مسئولینی که از فرمانداری، شهرداری و شورای شهر ورامین، قرچک و پیشوا در نشست حضور داشتند نیز مطالبی را بیان کردند. پس از آن، اعضای حاضر در نشست با همراهی دکتر سعادت مدیرکل نقشه‎برداری زمینی و ژئودزی سازمان نقشه‌برداری کشور، از مناطق تحت تأثیر فرونشست در ورامین بازدید کردند و از نزدیک اراضی کشاورزی و دشت‌های این منطقه را که به دلیل فرونشست دچار خسارت و آسیب شدید شده بودند را مشاهده کردند.

 
تنظیم کننده : مریم صادقی
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما