plus
reset
minus
plus
minus
تاریخ انتشارشنبه ۱۳ ارديبهشت ۱۳۹۹ ساعت ۱۷:۴۱
کد مطلب : ۲۲۵۰

در نشست تخصصی "ژئودزی نجوم؛ از گذشته تا حال" بررسی شد: نقش دوربین رقومی زنیت در موقعیت‌یابی

در نشست تخصصی "ژئودزی نجوم؛ از گذشته تا حال" نقش دوربین رقومی زنیت در موقعیت‌یابی با استفاده از نجوم، توسط دکتر یقوب حاتم کارشناس اداره فیزیکال ژئودزی مطرح و بررسی شد.
در نشست تخصصی "ژئودزی نجوم؛ از گذشته تا حال" بررسی شد: نقش دوربین رقومی زنیت در موقعیت‌یابی
plusresetminus
۱
 به گزارش روابط عمومی سازمان نقشه‌برداری کشور، دکتر حاتم در نشست تخصصی "ژئودزی نجوم؛ از گذشته تا حال" هدف از ارائه سخنرانی خود را بررسی  استفاده کاربردی نجوم در نقشه‌برداری برشمرد و به ترازیابی دقیق ستاره‌سنجی با استفاده از تکنیک دوربین زنیت پرداخت.

وی در آغاز سخنرانی خود، دوربین رقومی زنیت را اینگونه معرفی کرد: «این سامانه‌، سیستمی فوق‌العاده برای حل مشکلات لاینحل مانده در زمینه ایجاد نقاط مبنایی ترازیابی در سطح و ابعاد ملی است. هدف از بکارگیری آن، ایجاد کمیت کلیدی به نام "ژئوئید" است که سطح مبنای ارتفاعی را با استفاده از سامانه زنیت و ترکیب با GPS مشخص می‌کند».

حاتم با بیان اینکه بعد از ایجاد این سامانه، ارتفاع‌سنجی دقیق با استفاده از GPS امری عادی می‌شود؛ گفت: «از دیرباز و قریب به دو قرن پیش، موضوع زاویه‌یابی با استفاده از زاویه، معمول بوده است و حدود یک قرن به صورت مستند مشاهدات زاویه‌ای به سمت اجرام سماوی ثبت شده‌اند. بنابراین مهمترین ویژگی استفاده از ستارگان در نقشه‌برداری، موقعیت معلوم آنهاست.»

به گفته این کارشناس ژئودزی اطلاعات میلیونها ستاره در کاتالوگ سالانه ستارگان از اهمیت ویژه‌ای در نقشه‌برداری برخوردار است. چرا که نخستین دسته‌بندی برای مشاهده ستارگان، زاویه‌یاب‌های دقیق بوده است. مکانیسم کار مشاهده تک ستاره‌ها در شب، گرداوری مشاهدات زاویه‌ای و تعیین موقعیت نجومی برای ایستگاه زمینی نیز در همین جرگه قرار دارد. به همین منظور نیاز به مشاهدات در شب‌های متوالی برای جمع آوری اطلاعات مفید، برای تعیین موقعیت نجومی دقیق یک ایستگاه است.

وی با اشاره به اینکه تا کنون فقط حدود 15 ایستگاه نجوم در ایران ایجاد شده است، ادامه داد: «روش دیگر استفاده از دوربین‌های آنالوگ است که کشورهای آلمان و سوییس در آن پیش‌رو بوده‌اند. دانشگاه هانوفر آلمان و دانشگاه فناوری فدرال سوییس ابتدا با روش آنالوگ و سپس به روش رقومی اقدام به ساخت این دوربین کرده‌اند. ایران نیز طی چند سال اخیر با این دو دانشگاه همکاری دارد. این دوربین با روش عکس‌برداری نیمه اتوماتیک از ستارگان به مدت 5 ساعت و با دقت‌های بالا به تعیین موقعیت می‌پردازد».

به گفته وی، ادامه فعالیت‌های تحقیقاتی این دو دانشگاه در سال 2003 منجر به ایجاد اولین نسخه از سامانه دوربین رقومی زنیت شد که آن را در پروژه‌های مشترک به کارگرفتند.

کارشناس فیزیکال ژئودزی سازمان نقشه‌برداری کشور خاطرنشان کرد: «در سال 2000 میلادی تجهیزات دوربین تصویربرداری هوشمند ابداع شد که نقطه عطفی برای دوربین رقومی زنیت بود. زیرا منجر به بهبود تصویربرداری رقومی شده و به اعتقاد دانشمندان این حوزه، تولدی دوباره یا رنسانس در نقشه‌برداری را آفرید».

وی درباره مکانیسم عملکرد دوربین رقومی زنیت گفت: «ساختار این دوربین با اندکی تفاوت در دو کشور آلمان و سوییس شامل بخش‌های اصلی شامل لنز، سنجنده تیلت و دوربین تصویر‌برداری است. سایر تجهیزات جانبی عبارتست از کامپیوتر، GPS، موتورهای مختلف برای تراز اتوماتیک، دوران افقی سامانه برای زوج تصویر و قراردادن در صفحه کانونی که بر اثر تغییر دما موجب جابجایی در صفحه کانونی لنز می‌شود. همچنین جک‌های سه پایه که به صورت اتوماتیک با استفاده ار فرامین هوشمند از کامپیوتر مستقر و تراز می‌شود.»

 
وی در ادامه افزود: «در این سامانه برای حذف خطاهای سیتماتیک، شبیه روش‌های کلاسیک که از زوج مشاهده در دایره به چپ و دایره به راست استفاده می‌شود، از ثبت تصویر با دوران 180 درجه دوربین استفاده می‌شود. به عبارت دیگر هر تصویر شامل دو تصویر با فاصله 30 ثانیه که منجر به دقت 0/2 تا 0/3 ثانیه کمانی می‌شود. یعنی دقت مورد نظر در نجوم دقیق تامین می‌شود. در صورت گردآوری مشاهدات حدود 20 دقیقه و جمع‌آوری حدود 100 زوج تصویر، به دقت 0/1 تا 0/50 عرض 20 دقیقه انجام می‌شود. همچنین از GPS علاوه بر استفاده ساعت اتمی آن، در تعیین موقعیت ژئودتیک ایستگاه با دقت کم، در حد 1 یا 3 متر استفاده می‌گردد. بر این اساس می‌توان گفت روش ترازیابی دقیق ستاره‌سنجی به عنوان پیشنهاد جایگزین روش‌های کلاسیک موجب افزایش سرعت و کاهش هزینه تا چندین برابر خواهد شد».
 
مروری به مدل های ساخت دوربین رقومی زنیت 
 
حاتم درباره انواع مدل‌های دوربین رقومی زنیت گفت: «مدل TZK1 در سال 1976 در هانوفر و TZK3 در سال 1986 در سوییس ساخته شد و از ترکیب این دو، TZK2 در سال 2000 و در تکمیل آن TZK2D به صورت رقومی ساخته شد. سپس DIADEM در سال 2014 توسط سوییس و با بهبود و توسعه دادن به آن CODIAC با ابعاد کوچکتر و استفاده آسان‌تر ایجاد گردید».

نتایج پروژه های مشترک دانشگاه هانوفر و فدارل سوسیس در جدول زیر آمده است.
 
 
 
این متخصص ژئودزی در پایان درباره کابردهای سامانه دوربین رقومی زنیت گفت: «تسهیل تکرار مشاهدات ارتفاعی برای پایش زلزله با توجه به زلزله خیزی زمین و جبران کمبود اطلاعات ناشی از هزینه‌بر بودن و زمان‌بر بودن روش‌های کلاسیک و مدل‌سازی چهار بعدی ایران که برای مطالعات ژئودینامیکی بسیار لازم است، از جمله کابردهای این تکنولوژی هستند».

استفاده از GPS  و مدل ژئوئید برای تعین موقعیت مسطحاتی و ارتفاعی دقیق در تمام نقاط صعب‌العبور، تکمیل شبکه‌های چندمنظوره کشور که با صرف هزینه و زمان زیاد مشاهدات ثقل و مشاهدات مسطحاتی روی آنها انجام شده است نیز از دیگر کاربردهای مهم سامانه رقومی دوربین زنیت است.

گفتنی است صبح امروز نشست تخصصی "ژئودزی نجوم؛ از گذشته تا حال" با حضور مهندس شفیعی رئیس سازمان نقشه برداری کشور، مسئولین و معاونین این سازمان و متخصصان این حوزه مصادف با هفته جهانی نجوم و با هدف بررسی ارتباط ژئودزی و نجوم از سوی سازمان نقشه برداری کشور برگزار شد.
 
تنظیم کننده : مریم صادقی
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما
کد امنيتی