plus
reset
minus
plus
minus
تاریخ انتشارشنبه ۱۰ خرداد ۱۳۹۹ ساعت ۱۱:۴۲
کد مطلب : ۲۳۲۱

آیا وقوع زمین‌لرزه، قابل پیش‌گوئی است؟

بنا به اعتقاد برخی از صاحب‌نظران، امکان پیش‌بینی وقوع زلزله وجود ندارد. از نظر آنان تاکنون روش‌های متعددی به کار گرفته شده‌اند که البته هیچ یک از آن‌ها توانایی بیان دقیق زمان، مکان و شدت زلزله را ندارد. به باور آنان، تنها با الگوی زلزله‌های رخ‌داده، به طور تقریبی سرعت لایه‌ها در اطراف گسل برآورد می‌شود و پیش‌بینی تخمینی از زمان وقوع زمین‌لرزه‌ی بعدی ارائه می‌گردد که البته می‌تواند با خطا همراه باشد.
آیا وقوع زمین‌لرزه، قابل پیش‌گوئی است؟
plusresetminus
۵۲
به گزارش روابط عمومی سازمان نقشه برداری کشور، مهندس غلامرضا کریم‌زاده کارشناس این سازمان در یادداشتی با اشاره به اینکه در مباحث آینده‌پژوهی، گاهی در خصوص واژه‌های پیش‌بینی(forecasting)  و پیش‌گویی(prediction)  ابهاماتی وجود دارد؛ نوشت: پیش‌بینی یعنی گفتن چیزی که انتظار داریم در آینده اتفاق بیفتد. در پیش‌بینی از روش‌های علمی کمّی و کیفی استفاده می‌گردد. پیش‌بینی، به صورت علمی، غیر شهودی و عاری از تمایلات و خواست‌های شخصی انجام می‌شود. پیش‌گویی، یعنی گفتن این‌که یک رویداد یا عملی در آینده رخ خواهد داد. در پیش‌گویی معمولاً از روش‌های غیرعلمی و از داده‌های واقعی کمتری برای بیان رخدادهای آینده استفاده می‌گردد.
 
مشروح یادداشت وی را در ادامه بخوانید:
 
بنا به اعتقاد برخی از صاحب‌نظران، امکان پیش‌بینی وقوع زلزله وجود ندارد. از نظر آنان تاکنون روش‌های متعددی به کار گرفته شده‌اند که البته هیچ یک از آن‌ها توانایی بیان دقیق زمان، مکان و شدت زلزله را ندارد. به باور آنان، تنها با الگوی زلزله‌های رخ‌داده، به طور تقریبی سرعت لایه‌ها در اطراف گسل برآورد می‌شود و پیش‌بینی تخمینی از زمان وقوع زمین‌لرزه‌ی بعدی ارائه می‌گردد که البته می‌تواند با خطا همراه باشد.
 
پیش‌نشانگرهای زمین‌لرزه کدامند؟
 به پدیده‌های ناهنجار و غیرمعمول که قبل از رخداد زلزله‌ها نمایان می‌شوند، پیش‌نشانگرهای زلزله می‌گویند. این پیش‌نشانگرها در حوزه‌های ژئودزی، لرزه‌نگاری، ژئوالکترومغناطیس، ژئوشیمی و ژئوفیزیک قابل طرح و بررسی هستند. پیش‌نشانگرهای زلزله، اغلب بر اساس محدوده زمانی پدیدار شدن آن‌ها قبل از حادثه لرزه‌ای، در قالب پیش‌نشانگرهای بلند مدت، میان مدت، کوتاه مدت، و بسیار کوتاه مدت یا قریب‌الوقوع، تقسیم‌بندی می‌شوند. گسل‌های فعال و حاشیه‌های فعال زمین‌ساختی، زلزله‌های تاریخی، پیش‌نشانگرهای ژئودتیکی (شامل دگرشکلی و جابجائی‌های پوسته زمین، تغییر در استرین یا کرنش و شیب زمین)، پیش‌نشانگرهای لرزه‌ای (مانند نبود و خاموشی لرزه‌ای، تغییر در خُرد لرزه‌ها، ضریب لرزه‌خیزی‌، و همچنین بیشتر نا‌هنجاری‌های یونوسفری، الکتریکی و مغناطیسی‌، زمین-‌ شیمیایی، آب‌شناسی، تغییرات سطح آب‌های زیرزمینی، پیش‌لرزه‌ها، روشنایی‌های لرزه‌ای، انتشار گازها، تغییرات دمائی، ابرهای زلزله و رفتار‌های غیر عادی حیوانات از پیش‌نشانگرهای زلزله محسوب می‌شوند.
 
بر اساس گفته‌های برخی از پژوهشگران حوزة مخاطرات و بحران کشورمان، وقوع زلزله‌های بزرگ به دنبال خرد لرزه‌ها محتمل است و طبق بررسی‌های جهانی به طور میانگین حدود ۴۰ درصد زمین لرزه‌های متوسط و بزرگ و بیش از ۷۰ درصد زمین لرزه‌های بالای ۷ ریشتر، به دنبال یک سری خرد لرزه به وقوع پیوسته و به عبارت دیگر دارای پیش‌لرزه بوده‌اند. این خرد لرزه‌ها ممکن است از چند دقیقه، چند روز یا چند ماه و در برخی مواقع حتی چند سال قبل از وقوع زلزله اصلی مشاهده شوند.
 
بنا به نظر این پژوهشگران، در صورتی که تجمع غیر عادی زلزله در منطقه‌ای ثبت شود، باید با اطلاع‌رسانی صحیح، جامعه را از خطر احتمالی زلزله آگاه کرد تا مردم بتوانند بر پایة این گونه هشدارها، سطح آمادگی خود را ارتقاء دهند. همچنین درباره این‌که آیا خرد لرزه‌ها موجب تخلیه انرژی و یا نزدیک‌شدن به زلزله بزرگ می‌شود، معتقدند این موضوع حالت چند سویه دارد؛ تعداد وقوع خرد لرزه‌ها از یک سو منجر به تخلیه انرژی زمین می‌شود، اما درباره این‌که علامتی برای زلزله بزرگ باشد، با توجه به نبود تجهیزات پایشی مناسب و کافی در کشور، در حال حاضر نمی‌توان به طور دقیق اظهار نظر کرد.
 
نظر مؤسسه ملی نقشه‌برداری زمین‌شناسی ایالات متحده در خصوص امکان پیش‌گوئی وقوع زمین‌لرزه چیست؟
پاسخ کوتاه این سازمان علمی دولتی، برای این پرسش که آیا می‌توان وقوع زمین‌لرزه در آینده را پیش‌گوئی کرد؟ خیر‌ است. برای تبیین بهتر این نظر، پاسخ کامل به شرح زیر ارائه می‌گردد:
 
”نه دانشمندان آژانس ملی نقشه‌برداری زمین‌شناسی ایالات متحده (USGS) و نه هیچ دانشمند دیگری هرگز رخداد یک زمین‌لرزه بزرگ را پیش‌گوئی نکرده‌اند. ما چگونگی آن را نمی‌دانیم، و انتظار هم نداریم که بتوانیم چگونگی آن را در آیندة نزدیک دریابیم. دانشمندان USGS تنها می‌توانند احتمال وقوع زمین‌لرزه مهم در یک ناحیه خاص را در سال‌های معین محاسبه کنند.
 
پیش‌گوئی وقوع زلزله باید سه مؤلفه را تعریف کند: 1) تاریخ و زمان‌، 2) مکان و 3) بزرگی.
 
اگر چه برخی از مردم می‌گویند که قادر به پیش‌گوئی زمین‌لرزه‌ها هستند، اما دلایل نادرستی اظهارات‌شان در این‌جا آورده می‌شوند:
1. این ادعاها مبتنی بر شواهد علمی نیستند و البته زمین‌لرزه‌ها بخشی از یک فرآیند علمی می‌باشند. به عنوان مثال‌، زمین‌لرزه‌ها هیچ ارتباطی با ابرها‌، آلام و دردهای جسمی و بدنی، یا حلزون‌ها و نرم‌تنان ندارند.
2. آن‌ها تمام سه مؤلفه مورد نیاز برای پیش‌گوئی را تعریف نمی‌کنند.
3. پیش‌گوئی‌های آنان چنان کلی است که همیشه زمین‌لرزه‌ای رخ خواهد داد که با آن مطابقت داشته باشد؛ مانند‌، (الف) در 30 روز آینده زمین‌لرزه‌ای با بزرگی 4 در جایی از ایالات متحده رخ خواهد داد. (ب) امروز در سواحل غربی ایالات متحده آمریکا زمین‌لرزه‌ای با بزرگی 2 اتفاق می‌افتد.
 
اگر زمین‌لرزه‌ای اتفاق بیفتد که سر سوزنی با پیش‌گوئی آن‌ها مطابقت داشته باشد‌، آنان ادعای موفقیت می‌کنند حتی اگر یک یا هر سه مؤلفه پیش‌گوئی شده با آنچه که اتفاق افتاده، بسیار متفاوت باشد، از این‌رو این یک پیش‌گوئی شکست خورده است.
 
پیش‌گوئی‌ها (توسط غیر دانشمندان) معمولاً وقتی در رسانه‌های اجتماعی شروع به چرخیدن می‌کنند که  چیزی اتفاق بیفتد که تصور شود پیش‌نشانگر وقوع زلزله در آینده نزدیک است. پیش‌نشانگرهائی که اغلب به صورت ازدحام زمین‌لرزه‌های کوچک‌، افزایش مقادیر عنصر شیمیائی رادون در آب، رفتار غیرمعمول حیوانات‌، افزایش نرخ وقوع و فرکانس رویدادهایی با اندازة متوسط ​​یا با بزرگی متوسط ظاهر می‌شوند، ​​نمی‌توانند دلایل و شواهد کافی برای پیش‌شوک (قبل از رویدادها یا زلزله‌های بزرگ و عظیم) باشند.
 
متأسفانه‌، بیشتر چنین پیش‌نشانگرهایی مکرراً به گونه‌ای اتفاق می‌افتند که زمین‌لرزه‌ای را به دنبال ندارند، بنا بر این پیش‌گوئی واقعی امکان‌پذیر نیست. درعوض‌، اگر کار مبنای علمی داشته باشد‌، پیش‌بینی را می‌توان مطابق روابط احتمالات انجام داد. [بنابر این با دقت بیشتر می‌توان دریافت که احتمالات وقوع یا پیش‌بینی زمین‌لرزه با پیش‌گوئی آن تفاوت دارد.]
 
چند دهه پیش در کشور چین، بر اساس زمین‌لرزه‌های کوچک و فعالیت‌های غیرمعمول حیوانات‌، پیش‌بینی زلزله انجام شد. بسیاری از مردم ترجیح دادند شب را خارج از خانه‌های خود بخوابند. از این‌رو وقتی که واقعاً زلزله اصلی رخ داد و باعث تخریب گسترده شد‌، آنان نجات یافتند. با این حال‌، به طور معمول هیچ زلزله بزرگی از این نوع فعالیت لرزه‌ای پیروی نمی‌کند و، متأسفانه، بسیاری از زمین‌لرزه‌ها به هیچ وجه مسبوق به رویدادهای پیش‌نشانگری نیستند. رویداد بزرگ بعدی چینی کاملاً دور از انتظار و غیرمترقبه بود و در آن حادثه هزاران نفر کشته شدند.
 
مؤسسه ملی نقشه‌برداری زمین‌شناسی ایالات متحده، به جای تلاش در زمینة پیش‌گوئی‌های کوتاه مدت زلزله، تلاش‌های خود را روی کاهش بلند مدت خطرات زمین‌لرزه از طریق کمک به بهبود ایمنی سازه‌ها متمرکز می‌کند‌.‌“

منابع:
- https://www.usgs.gov/faqs/can-you-predict-earthquakes?qt-news_science_products=0#qt-news_science_products
- https://fa.wikipedia.org/wiki
- https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/feart.2018.00045/full
- The Possibility of Earthquake Forecasting, Learning from nature, Sergey Pulinets and Dimitar Ouzounov, IOP Publishing
 
- آیا پیش‌بینی زلزله ممکن است؟، سایت خبری انتخاب، منتشرشده 22 آبان 1396، کد خبر:‌۳۷۷۳۱۱
- آیا خرد لرزه‌ها خبر از زلزله بزرگ می‌دهند؟، خبرگزاری ایسنا، منتشرشده 10 اردیبهشت 1399، کد خبر: 99021007240
- مطالعه پدیده‌های پیش‌نشانگر کوتاه مدت زلزله‌ها، حجت‌اله بلاغی اینالو، احمد زمانی، منتشر‌شده در شانزدهمین همایش انجمن زمین‌شناسی ایران، سال ۱۳۹۱
- بررسی پیش‌نشانگرهای ابر زلزله و تغییرات دمایی در شناسایی گسل‌های مسبب زمین لرزه؛ مطالعه موردی: زلزله محمدآباد ریگان، سینا صابر ماهانی، محمدرضا سپهوند،  فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، شماره  پیاپی ۱۰۱، صفحه 25 تا 32، بهار ۱۳۹۶
- امکان‌سنجی پیش‌بینی زلزله توسط بررسی پیش نشانگر b-value، مطالعۀ موردی: زلزلۀ سیلاخور ایران، جمیله واشقانى فراهانى، دانش مخاطرات/  دورة 1، شمارة 1، صفحه 111 تا 125، پاییز 1393
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما