Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility
plus
reset
minus
plus
minus
تاریخ انتشارسه شنبه ۸ بهمن ۱۳۹۸ ساعت ۱۴:۲۲
کد مطلب : ۲۰۰۹

رنسانس دانش نقشه‌برداری با دوربین رقومی زِنیت به روایت یعقوب حاتم

دکتر یعقوب حاتم گفت: «سامانه دوربین رقومی زِنیت، برای تولید مولفه‌های زاویه انحراف قائم، می‌تواند منجر به "سامانه ترازیابی دقیق ماشینی" در سازمان نقشه‌برداری کشور شود و تحولی شگرف را در همه امور زیربنایی و بنیادی ارتفاعی در سطح ملی ایجاد کرده و در تهیه و غنای داده‌های پایه در سطح ملی، بسیار سودمند باشد.»
رنسانس دانش نقشه‌برداری با دوربین رقومی زِنیت به روایت یعقوب حاتم
plusresetminus
۱
به گزارش روابط عمومی سازمان‌ نقشه‌‌برداری کشور، در نشست تخصصی "روش‌های نوین تعیین موقعیت نجومی و کاربردهای آن" که صبح روز سه‌شنبه 8 بهمن ماه به میزبانی این سازمان برگزار شده بود، دکتر یعقوب حاتم کارشناس اداره‌کل ژئودزی و نقشهبرداری زمینی به عنوان محقق اصلی سامانه دوربین رقومی زِنیت از اهمیت این سامانه سخن گفت و افزود: «مطالعه بر روی این سامانه، از حدود 40 سال قبل توسط دکتر هِلمِرت انجام شده بود. البته از طرفی با توجه به اعتبار افزایش مشاهدات در 20 سال اخیر و استفاده تکمیلی از این سامانه، روشی جدید در جهان به شمار می‌آید.»

وی نجوم کاربردی در نقشه‌برداری را مهمترین هدف استفاده از این سامانه دانست و افزود: «به شکل مشخص، کاربرد این سامانه افزایش کمیت و کیفیت داده‌های پایه ارتفاعی در سطح ملی است. پایه این روش، استفاده از علم ستاره‌شناسی است که با کمک آن در نقشه‌برداری از قسمت دقیق و قابل اندازه‌گیری تحت عنوان Astrometry استفاده می‌شود. براین اساس، Astrometry برای توسعه کمی و کیفی شبکه‌های ترازیابی ملی کاربرد خواهد داشت. عناوین Astro Geodetic Leveling و Astronomical Leveling  نیز از سوی منابع مختلف برای این سامانه به کار رفته است.»

به گفته این متخصص ژئودزی، پیش از این، تعداد زیادی از کشورها تجربه استفاده از این سامانه را داشته‌اند؛ ولی به صورت گسترده برای شبکه‌های ملی فقط در 9 کشور نظیر آلمان، سوئیس، لتونی، صربستان و ... از این نوع دوربین استفاده شده است.

حاتم؛ تفاوت شبکه‌های ترازیابی ایران و برخی کشورهای دیگر را در غنای داده‌های جمع‌آوری شده آنها دانست و گفت: «به عنوان مثال در کشور فرانسه با وسعت 640679 کیلومتر مربع، این تعداد داده‌های شبکه ترازیابی چندین برابر ایران و برداشت‌های ثقل زمینی آنها معادل 500 هزار نقطه است.»

وی در ادامه تأکیدکرد: «بدون وجود داده، هیچ معجزه‌ای رخ نمی‌دهد. در حال حاضر از شبکه‌های ترازیابی درجه 1 و 2 و 3، شبکه‌های چندمنظوره به فواصل 55 کیلومتر برخورداریم که دارای اطلاعات دقیق مسطحاتی و ثقل هستند. اما با استفاده از سامانه دوربین رقومی زنیت و برپایه شبکه‌های موجود؛ میتوان فاصله داده‌ای موجود بین ایران و کشورهای اروپایی را با سرعت و دقت مناسب در مدت زمان کمتر از 10 سال جبران کرد.»

اجزای دوربین رقومی زنیت
این کارشناس ژئودزی و نقشه‌برداری، در بخش دیگری از سخنان خود سیستم سخت افزاری و نرم افزاری سامانه دوربین رقومی زِنیت را شرح داد و گفت: «این سامانه، ترکیبی از فن‌آوری‌های نوین است که در مهندسی نقشه‌برداری استفاده شده‌ است. اجزای این سامانه به این شرح است:
- لنز با فاصله کانونی 1 متر با درشت‌نمایی بالا برای مشاهده دقیق ستارگان در شب
- دوربین رقومی تصویربرداری با وضوح بالا برای ثبت تصاویر ستارگان در سطح 1 درجه در 1 درجه
- تراز بالا با دقت 0.1 و 0.05 ثانیه کمانی در دو سیستم تراز متوالی برای استقرار دقیق
- سیستم تعیین موقعیت ماهواره‌ای مجهز به ساعت اتمی برای تعیین زمان دقیق تصویربرداری
- سامانه خودکار تراز برای تصحیح متناسب لنز و قراردادن محل تصویر در فاصله کانونی دقیق
- سنسور هوشمند برای همزمان ساختن زمان اتمی، تصویربرداری، تراز رقومی و تعیین موقعیت
- محل ذخیره برای ثبت زوج تصویر و اطلاعات جانبی نظیر زمان و وضعیت تراز

به گفته وی در این سامانه، پردازش تصاویر که شامل 40 تا 100 ستاره در یک تصویر است، در مدت 30 ثانیه به دقت 0.1 ثانیه کمانی و در مدت 30 دقیقه به دقت 0.05 ثانیه کمانی می‌رسد.

بنا بر گزارشات ارائه شده از سوی دکتر حاتم، در خصوص این سامانه مقالات و تحقیقات متعددی تدوین شده است اما یکی از مهمترین مقاله های ارائه شده در این خصوص در سال 2010 میلادی و از سوی دانشگاه هانوفر آلمان و ETH سوئیس بوده است که اندازه گیری 10 تا 20 ایستگاه را در یک شب با استفاده از دوربین رقومی زنیت مورد بررسی قرار داده‌اند.

وی درباره برخی از تجارب و نتایج به دست آمده از ترازیابی دقیق طی 30 سال در سازمان نقشه‌برداری کشور گفت: «این نتایج حاکی از برداشت 3 کیلومتر در روز با دهنه 70 متر است. ولی راندمان سامانه زنیت، اندازه‌گیری روی سطح ژئوئید با دقت 1 تا 2 میلیمتر در یک دهنه 1 کیلومتری و 1 تا 2 سانتیمتر در یک دهنه 5 کیلومتری است.»
 
بهبود حداقل 25 برابر در سرعت اندازه‌گیری
حاتم با بیان اینکه سامانه دوربین رقومی زنیت منجر به رفع مشکلات اجرایی، سرعت و دقت در اندازه‌گیری و ترازیابی می‌شود، افزود: «این سامانه به دلیل تغییرات کم ارتفاع ژئوئید در فواصل کم، تعیین موقعیت مسطحاتی با دقت حدود دسیمتر، منجر به تعیین ارتفاع با دقت بالا حدود 0.1 تا 0.01 میلیمتر می‌شود و نیازی به تعیین موقعیت مسطحاتی با دقت زیاد نیست.»

وی در ادامه عنوان کرد: «این سامانه به صورت تصویر برداری آنالوگ در سال 1976 میلادی با عنوان  tzk1، در سال 1986 تحت عنوان tzk3  و در سال 2000 با عنوان  tzk2 در کشورهای سوئیس و آلمان انجام و پردازش شده است. نسخه نهایی و کوچک شده برای اجرا در سال 2014 میلادی در سوئیس و به نام CODIAC اجرایی شد. اکنون نیز برای اجرا در  ایران فواصل 5 کیلومتری پیش‌بینی شده است. زیرا این روش باعث رفع خطاهای مشاهدات ناشی از فواصل زمانی در ترازیابی مستقیم می‌شود.»

حاتم با اشاره به وضعیت توپوگرافی ایران، برای بهبود اجرای این سامانه گفت: روش مناسب برای اجرای این طرح، ترکیب آن با ترازیابی اتوماتیک و استقرار روی خودرو  و نیز سانتراژ اتوماتیک در محلهای مورد نظر است. استفاده از این سامانه موجب افزایش بهره‌وری امکانات GPS از 50% به 100% خواهد شد.

کارشناس ژئودزی سازمان نقشه‌برداری کشور در ادامه اظهار داشت: «در پروژه‌های صنعتی خاص که نیاز به اندازه‌گیری ایستگاه‌ها در فواصل نزدیک به هم وجود دارد، استفاده از وسایل حمل پرتابل مناسب است. وجود شبکه‌های چند منظوره 55 کیلومتری که شامل اطلاعات مسطحاتی و ثقل سنجی هستند و بر مبنای شبکه‌های ژئودزی درجه 1 و 2 سازمان نقشه‌برداری کشور ایجاد شده‌اند، نقطه قوت و مزیت موجود در کشور است.»

حاتم در پایان یادآور شد: «با وجود فعالیت‌های تکتونیکی زیاد در ایران و امکان استفاده از این اطلاعات در پیش بینی زلزله، می‌توان از این سامانه استفاده کاربردی در پیش بینی زلزله نیز داشت. اقدامی که از حدود 120 سال پیش در کشورهایی نظیر ژاپن انجام شده است.»
 
تنظیم کننده : مریم صادقی
https://www.ncc.gov.ir/vdcc.xqia2bqxola82.html
ncc.gov.ir/vdcc.xqia2bqxola82.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما
کد امنيتی


نظرات شما
feedback
Iran, Islamic Republic of
https://iutjournals.iut.ac.ir/ijpr/article-1-436-fa.html&sw=