plus
reset
minus
plus
minus
تاریخ انتشارجمعه ۱ اسفند ۱۳۹۹ ساعت ۱۸:۲۹
کد مطلب : ۳۴۷۳

تصادم زاگرس و مکران( مرز بین دو صفحه همگرای قاره ای زاگرس و پوسته اقیانوسی فعال دریای عمان) و الگوی جدیدی از زلزله های اخیر در مرز استان کرمان و هرمزگان

تهیه و تنظیم: دکتر حمیدرضا نانکلی(رئیس کمیته زمین لرزه و آتشفشان) رئیس اداره ژئودزی و ژئودینامیک از اداره کل زمین سنجی و نقشه برداری زمینی
بیشتر زمین لرزه های فلات ایران در قسمت پوسته رخ میدهد که دارای عمقی بین ۸ تا ۲۵ کیلومتر با فراوانی ۱۵ کیلومتر هستند و این همان قسمت شکننده پوسته است که دارای رفتار الاستیک با گرمای کم است . نتایج حاصل از میدان سرعت شبکه ایستگاه های دائمی سازمان نقشه برداری کشور نشان دهنده ۲ میلیمتر در سال کوتاه شدگی در استان کرمان و چرخش راستگر د و همراه با مولفه غالب کششی در جنوب کرمان و کاهش آن در شمال استان است .
تصادم زاگرس و مکران( مرز بین دو صفحه همگرای قاره ای زاگرس و پوسته اقیانوسی فعال دریای عمان) و الگوی جدیدی از زلزله های اخیر در مرز استان کرمان و هرمزگان
plusresetminus
تصادم زاگرس و مکران( مرز بین دو صفحه همگرای قاره ای زاگرس و پوسته اقیانوسی فعال دریای عمان) و الگوی جدیدی از زلزله های اخیر در مرز استان کرمان و هرمزگان

مقدمه :

استان کرمان و هرمزگان دارای نرخ لرزه خیزی بالایی  در کشور هستند .از ابتدای سال تاکنون ۳۴۹ و۱۸۳ زمین لرزه به ترتبب در کرمان و هرمزگان رخ داده است که بزرگترین آنها در کرمان ۴.۹ فاریاب و در هرمزگان۵.۵ گنگ است.  علت آن قرار داشتن موقعیت جفرافیایی این استانها درانتهای خط درزه و زون عبوری مکران از یک طرف و از طرف دیگر برخورد سه گانه صفحه هند عربی اوراسیا است.
 در22 روز اول بهمن ماه  امسال۵۸ زمین   همراه با پیش لرزه و پس لرزه های آنها در استان کرمان۳۷ و هرمزگان۲۱ رخ داده است که از آن جمله می توان به زمین لرزه های زیارتعلی  و سر گزدر هرمزگان –فاریا ب کرمان  اشاره کرد.  چرخش مثلثی(مهاجرت لرزه ای)در این  قسمت از کشوراز پدیده های جدید و مورد توجه است و علت اثر متقابل فعالیتهای لرزه ای گسلها و تغییرات استرس نرمال و برشی در طول گسل های جنبا و لرزه خیز  در مناطق زیارتعلی  سرگز و فاریاب است که در نزدیکی این دو مرز صفحات عربی اوراسیا رخ میدهد.

 زمین ساخت فعال در استان های کرمان و هرمزگان
 
استان کرمان با ۱۸ گسل فعال و منطقه پر تنش تکتونیکی سابقه وقوع زمین لرزه های بسیار شدید تر را در کارنامه خود ثبت کرده است؛ ۶.۸ ریشتر گلباف، ۶ ریشتر لاله زار و نگار، دو زمین لرزه بالای ۶ ریشتر در ریگان، ۵.۶ شهداد، ۶.۵ بم، ۶.۴ حتکن، ۵.۸ نگار، زمین لرزه های اخیر در فاریاب  راوار و گلبافت اینها تنها نمونه ای کوچک از زمین لرزه های ده های اخیر استان کرمان هستند که تنها در زمین لرزه بم ۳۳ هزار و ۴۸۹ نفر کشته و حدود ۱۷ هزار و ۵۰۰ نفر زخمی شده اند. در این زلزله ۲۴ هزار و ۲۸۳ واحد مسکونی شهری؛ ۱۰ هزار و ۱۴۵ واحد مسکونی روستایی و ۳ هزار و ۳۲۶ واحد تجاری تخریب شد. 
استان هرمزگان بر اساس تقسیم بندی زمین شناسی ـ ساختاری ایران گستره‌ای است که از شمال به زون ایران مرکزی- از غرب و شمال غرب به واحد ساختاری زاگرس مرتفع، از شرق به واحد ساختاری زاگرس چین خورده و از جنوب شرق به واحد ساختاری مکران و از جنوب به خلیج فارس محدود می‌گردد.واحد ساختاری زاگرس یکی از واحد های اصلی و عمده‌ای است که قسمت عمده استان هرمزگان در این زون واقع شده است. گسل انتقالی قطرـ کازرون با عبور از این استان واحد ساختاری زاگرس رورانده را در مجاورت زون زاگرس چین خورده قرار می دهد.
پهنه زاگرس- مکران 
زون مکران که در جنوب شرقی استان هرمزگان واقع شده است از غرب به گسل میناب، از جنوب به دریای عمان و از شرق به پاکستان محدود می‌شود. در حد شمالی زون مزبور گسل ها و تراست هایی با روند شرقی ـ غربی وجود دارند که گسل بشاگرد یکی از مهمترین آنها است.
گسل ميناب، که بخشى از خط اورال – عمان – ماداگاسکار (فورون، 1941) مى‌باشد، يک گسل امتداد لغز راستگرد است که مرز بين صفحه قاره‌اى زاگرس و پوسته اقيانوسى عمان را تشکيل مى‌دهد که اثر آن را در طول 300 کيلومتر مي‎توان دنبال کرد.اين گسل داراي روندي شمالي جنوبي بوده و در شمال تنگة هرمز جدا كنندة ايالات ساختاري زاگرس از مكران است . گسل ميناب يك گسل راستالغز راستگرد است كه در آن در اثر فعاليت‌هاي دگرشكلي در دو طرف گسل تغيير روند محورهاي چين‌خوردگي در زاگرس و مكران ديده مي‌شود . اصطلاحاً شكستگي شمالي جنوبي ميناب كه در تنگة هرمز واقع شده را ادامة گسل نايبند مي‌دانند و تحت عنوان خط عمان  در زمين شناسي ايران بيان مي‌كنند . در برخي نظريات ادامه اين شكستگي را حتي تا  ماداگاسكار مي‌كشانند . همچنين در برخي از نظريات گسلة ميناب را يك گسلة  ترانس كارنت  دانسته كه ادامة آن يك گسلة ترانسفورمي در پوستة اقيانوسي عمان است . سامانه گسلي سبزواران - جيرفت  در زون عبوری  زاگرس، مکران و ايران مرکزي قرار دارد. اين سامانه گسلي قسمتي از برش ميان مکران و زاگرس را در خود جاي مي دهد. گسل سبزواران با طولي نزديک به 150 کيلومتر شواهد متعددي از فعاليت هاي زمين ساختي  از خود نمايش مي دهد.  گسل جيرفت نيز با طولي نزديک 130به کيلومتر مرز غربي فرو افتادگي جازموريان را تشکيل مي دهد  لرزه خيزي منطقه سبزواران حکايت از پراکندگي کانون هاي سطحي، و پايين بودن بزرگاي آن ها در اين ناحيه دارد. از مقايسه دوره بازگشت زلزله هاي با بزرگاي متوسط تا بالا و مقدار نرخ لغزش ساليانه محاسبه شده براي گسل هاي منطقه سبزواران مي توان به عدم قفل شدگي و خزش پيوسته سامانه گسلي سبزواران-جیرفت اشاره کرد.

ضخامت پوسته و عمق موهو
بررسي نقشه عمقي موهو در ايران نشانگر ضخيم بودن پوسته در ناحيه زاگرس با ضخامت تقريبي65 كيلومتر و نازك بودن پوسته در ناحيه سيرجان با عمق 20 كيلومتر مي‌باشد درساحل مكران 28 كيلومتر  و شمال تنگه هرمز 32 كيلومتر است  .

 مدل حرکت و تغییر شکل  منطقه  براساس شبکه ایستگاه های دائمی

در منطقه فرورانش مکران که از حركت صفحه عمان به زیر منطقه مکران رخ می دهدایستگاه های JASC و CHAB قرار گرفته‌اند. در مقايسه بين ایستگاه JASC و BABS كه در نزدیکی گسل زندان میناب و در دو سوي غربي و شرقي آن قرار گرفته‌اند با اختلافي در نرخ حركت معادل ۱۱.۵ ميلي‌متر در سال در راستای شمال-جنوب و ۳.۵ ميلي‌متر در سال در امتداد غرب- شرق مواجه مي‌شويم. با توجه به امتداد شمالي‌- جنوبي گسل زندان ميناب اختلاف در نرخ حركت بين دو ايستگاه در راستاي شمالي-جنوبي، باعث به وجود آمدن حركت لغزشي راستگرد قابل توجه در سازوكار گسل زندان ميناب مي‌گردد. 
از طرفی دیگر با در نظر گرفتن ایستگاه  MUSC  واقع شده در N 58.56° , E 23.56°    بر روي صفحه عمان و  با نرخ سرعت حدود 26 میلی متر در سال در راستای مولفه شمالی  و سرعت ایستگاه CHAB بر روي منطقه مكران می‌توان نرخ فشارش معادل ۱۹.۵ میلی متر در سال برای مکران تخمین زد. همان‌طور كه مي‌دانيم اين فشردگي صرف فرورانش عمان به زير مكران مي‌گردد. براین اساس با توجه به سرعت حرکت صفحه عربی به سمت اوراسیا در طول جغرافیایی 58 درجه که به اندازه 26 ميلي‌متر در سال برآورد شده است  حدود۱۹.۵ میلی متر آن در مکران،4 میلی متر آن در  کپه داغ و مابقی در ایران مرکزی و لوت مستهلک می گردد.  زون گسلي زندان میناب  نشانه ترانسفورم بين برخورد زاگرس و فرورانش مكران است. همچنین نتایج حاصل از اندازه گیری های GPS و ایستگاه های دائمی سازمان نقشه برداری که شامل میدان سرعت و کرنش است  نرخ لغزش ۳ میلیمتر در سال را برای گسل سبزواران و ۲.۵ میلیمتر در سال را برای گسل جیرفت  نشان می دهد. 

نتایچ:

بیشتر زمین لرزه های فلات ایران در قسمت پوسته رخ میدهد که دارای عمقی بین  ۸ تا ۲۵  کیلومتر با فراوانی ۱۵ کیلومتر  هستند و این همان قسمت شکننده پوسته است که دارای رفتار الاستیک با گرمای کم  است .
زمین لرزه‌ها می‌توانند با همدیگر بر هم کنش داشته باشند و این موضوع می‌تواند منجر به توالی زمین لرزه‌ها وخوشه‌بندی و رخداد پس لرزه‌ها گردد. برانگیختگی تنش بدین صورت است که گسل‌ها به تنشی که از گسل‌ها یا زمین لرزه‌های مجاور دریافت می‌کنند؛ پاسخ می‌دهند. حرکت بلوک‌های دو طرف یک گسیختگی باعث ایجاد تغییر در تنش ایستایی محیط اطراف آن می‌شود. این تغییر تنش روی سطوح گیرنده اطراف گسیختگی دارای دو مؤلفه نرمال و برشی می‌شود. معیار کلمب یکی از معیارهایی است که گسیخته شدن نو پدید و به جنبش در آمدن گسل‌های قدیمی را در حال شکننده و در محیط الاستیک تحت تأثیر تنش کنترل می‌کند که تابع هر دو تنش نرمال وبرشی اعمال شده روی سطوح گیرنده است. نتایج حاصل از میدان سرعت شبکه ایستگاه های دائمی سازمان نقشه برداری کشور نشان دهنده ۲ میلیمتر در سال کوتاه شدگی در استان کرمان و چرخش راستگر د و همراه با مولفه غالب کششی در جنوب کرمان و کاهش آن در شمال استان است . این مهاجرت لرزه ای در جنوب استان کرمان با راس فاریاب و د ر شمال هرمزگان با دو راس زیارتعلی و سرگز رخ میدهد. در این قسمت سامانه گسلی سبزوران جیرفت و پهنه گسلی زندان میناب قرار دارد.

https://www.ncc.gov.ir/vdci.yapct1a5pbc2t.html
ncc.gov.ir/vdci.yapct1a5pbc2t.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما
کد امنيتی