plus
reset
minus
plus
minus
تاریخ انتشاردوشنبه ۱۰ خرداد ۱۴۰۰ ساعت ۱۰:۲۳
کد مطلب : ۳۹۸۱

بررسی خطر زمین‌لغزش‌ در رودبار گیلان

مهندس غلامرضا کریم‌زاده، عضو کمیته مخاطرات زمینی سازمان نقشه‌برداری کشور
استان گیلان به ویژه منطقۀ رودبار از مستعدترین مناطق کشور در زمینه رخداد زمین‌لغزش، سنگ‌ریزش و سایر پدیده‌های مرتبط با لغزش دامنه‌ها است. همین امر ایجاب می‌کند تا حرکات توده‌ای، نقاط مستعد ناپایداری دامنه ای و نیز پهنه‌های با خطر بالا شناسائی شده و راهکارهای مناسب به منظور کاهش پیامدهای زیان‌بار و ناگوار پدیدۀ زمین‌لغزش از جمله اجرای دقیق آئین نامه های احداث سازه، اتخاذ گردد.
بررسی خطر زمین‌لغزش‌ در رودبار گیلان
plusresetminus
بررسی خطر زمین‌لغزش‌ در رودبار گیلان

استان گیلان از نظر حادثه‌خیزی در ردیف پنج استان نخست کشور قرار دارد. زمین‌لرزه‌، زمین‌لغزش، آتش‌سوزی جنگل‌، سیل‌ و بارش سنگین برف از جمله مخاطرات طبیعی در گیلان هستند. این استان به دليل واقع‌شدن در منطقۀ‌ البرز و تحت تأثير شرايط محيطي و اقليم مرطوب، به لحاظ وقوع حركات دامنه‌اي از پتانسیل بالایی برخوردار است. اين پديده به قدري گسترده است كه تعدادي از روستاها و حتي بخش‌هائی از مناطق شهری اين استان روي پهنه‌های لغزش‌ یا در حاشیۀ آن‌ها قرار دارند. برای مثال پس از حادثۀ زلزله 31 خرداد 1369 رودبار، تعدادي از روستاها در اثر وقوع زمین‌لغزش‌ تخریب و تعدادي نيز جابجا شده‌اند و البته در برخی از نقاط، متأسفانه، سكونت‌گاه‌ها دوباره روي محلّ لغزش احداث گردیده‌اند.
وقوع زمین‌لغزش در مناطق مختلف گیلان خسارات زیادی به طبیعت و زندگی ساکنان این مناطق وارد می‌کند. ساخت‌ و سازهای غیراصولی‌، برداشت بی‌رویه از معادن و آبخیزداری نادرست، از مهم‌ترین عوامل رخداد زمین‌لغزش  در گیلان هستند. علاوه بر این، وقوع زمین‌لرزه ها و نیز بارگذاری و باربرداری های غیر اصولی روی دامنه ها، سبب تشدید پدیدۀ زمین‌لغزش می‌شوند. از این‌رو، به سبب موقعیت جغرافیایی، زمین‌ساخت  جنبا، شرایط آب و هوایی، بارندگی و نوع پوشش رسوبی، هر ساله زمین‌لغزش های زیادی در این استان رخ می دهد و خسارات جانی و مالی قابل توجهی را به بار می آورد.
در سال‌های اخیر، وقوع زمین‌لغزش یا به عبارت دیگر رانش زمین در محدودۀ رودبار به توتکابن چندین بار منجر به مسدود شدن محور آزاد‌راه قزوین - رشت شده است. آزادراه پرتردد قزوین - رشت به طول ۱۷۰ کیلومتر اتصال‌دهندۀ پایتخت به گیلان و همچنین هدایت‌کنندۀ بخشی از ترافیک استان‌های شمال غربی به مرکز کشور است. برای مثال، در فروردین ماه 1395 یک لاین این مسیر مواصلاتی در محدودۀ رودبار به دلیل رانش مکرر زمین و اختلاف سطح جاده، به مدت چند روز مسدود شد. در ۲۰ اردیبهشت ماه 1399 نیز رانش زمین در این آزادراه در مسیر رودبار به توتکابن سبب بسته‌شدن این محور گردید و رانندگان تا اتمام عملیات مرمت و ایمن‌سازی، ناچار به تردد از محور قدیم قزوین- رشت شدند.




تازه‌ترین زمین‌لغزش در شهرستان رودبار، در یکم خرداد ماه سال جاری در روستای خرشک به وقوع پیوسته است. بر اساس گزارش‌های اولیه، در این حادثه به چند منزل مسکونی آسیب وارد شد و یک نفر نیز مصدوم گردید. این روستا با ۲۵ خانوار در حدود دو کیلومتری آزادراه قزوین - رشت و همچنین در نزدیکی شهر‌های توتکابن و رستم‌آباد و در بیست کیلومتری رودبار قرار دارد. خط انتقال نفت سراسری تهران به رشت نیز از این مسیر عبور می‌کند.
زمین‌لغزش رخ داده در منطقۀ خرشک، در گستره وسیع‌تری مانند حوضۀ آبخیز توتکابن قابل مطالعه است. ثبت بيش از صدها مورد زمین‌لغزش در حوضه‌ي آبخیز توتكابن نشاندهندۀ‌ استعداد بالاي اين حوضه از نظر وقوع زمین‌لغزش است. حوضۀ‌ آبخيز توتكابن در استان گيلان، جنوب شهرستان رشت و شمال شرقي شهرستان رودبار قرار دارد. اين حوضۀ آبخیز در عرض جغرافيايي ´40 و°36  الی ´55 و°36 و طول جغرافيايي ´30 و °49  الي ´55 و °49  واقع است. حوضه مذكور با مساحت 434.9 كيلومتر مربع از شمال به حوضه‌ي ديلمان و از شرق و جنوب به حوضه‌ي آبريز شاهرود و از غرب به رودخانه‌ي سفيدرود منتهي مي‌شود. رودخانۀ‌ توتكابن از دو رودخانۀ‌ ديگر به نام‌های سيدان و عمارلو تشكيل شده است که در حوالي روستاي دشتويل به هم مي‌پيوندند. 
در حوضۀ آبريز توتكابن دو شهر به نام توتكابن و بره‌سر و تعدادي روستا با جمعيت 4 تا 250 خانوار وجود دارند. كوه درفك با ارتفاع 2720 متر در ضلع شمالي حوضه، بزرگترين كوه منطقه است.



در مطالعه‌ای که تحت عنوان «پهنه‌بندي زمين‌لغزش در حوضه‌ي آبخيز توتكابن با استفاده از مدل‌هاي كمّي» انجام شد و در فصلنامه جغرافيا و توسعه (شماره 19، پاييز 1389) منتشر گردید، پس از ثبت لغزش‌هاي موجود و انتقال آن‌ها روي نقشه، مناطق ناپايدار با توجه به متغيرهائي مانند ضخامت رسوب، جهت دامنه، شيب، فاصله از آبراهه، پوشش گياهي، سنگ‌شناسي و ارتفاع مشخص شد. این بررسی با استفاده از نرم‌افزار ILWIS و با مقایسۀ ميزان تأثيرگذاري متغيرها در سه مدل امتيازدهي متغيرهاي مؤثر، ارزش‌گذاري لايه‌هاي اطلاعاتي، و تراكم سطح انجام گردید. سرانجام با تجزيه و تحليل پهنه‌هاي در معرض خطر، مناطق به پهنه‌هائی با خطر نسبي خيلي كم، خطر نسبي كم، خطر نسبي متوسط و بالاخره پهنه‌هاي با احتمال خطر زياد و خطر خيلي زياد طبقه‌بندی شدند. نتایج این مطالعه نشان داد که مناطق بخش‌ شرقي و شمال‌غربي این حوضه ناپايدار بوده  و داراي بيشترين پتانسيل زمين‌لغزش هستند، اما مناطق ‌شمالي و جنوبي حوضه پایدار بوده و با خطر بسيار كم و ناچيز وقوع زمين‌لغزش مواجه‌اند.
در مطالعه‌ای دیگر که تحت عنوان «پهنه‌بندی استعداد وقوع زمین‌لغزش در منطقه رودبار به روش LNSF» انجام و در فصلنامه اطلاعات جغرافیایی (سپهر، شماره 112، زمستان 1398) منتشر گردید، ابتدا سطح وسیعی از منطقۀ مورد مطالعه (حدوداً 12800 هکتار) جهت ارزیابی استعداد زمین‌لغزش پهنه‌بندی شد و سپس با در نظر گرفتن خصوصیات ژئوتكنیكی منطقه و با تمرکز بر بحرانی‌ترین پهنه (با استعداد زمین‌لغزش خیلی زیاد)، عوامل و شرایط وقوع و راهكارهای جلوگیری از وقوع زمین‌لغزش بررسی گردید. نتایج این تحقیق معلوم کرد که حدود نیمی از خاک پهنه با خطر زمین‌لغزش خیلی زیاد، از نوع CL یا خاک رس با پلاستیسیته کم (با خاصیت خمیری کم) است. همچنین با تعیین ضریب اطمینان استاتیكی در پهنۀ مورد اشاره مشخص گردید که در صورت رسیدن خاک به درجه اشباع، احتمال ناپایداری دامنه‌ها در بخش وسیعی از منطقۀ مورد مطالعه وجود دارد.
کلام آخر این که، استان گیلان به ویژه منطقۀ رودبار از مستعدترین مناطق کشور در زمینه رخداد زمین‌لغزش، سنگ‌ریزش و سایر پدیده‌های مرتبط با لغزش دامنه‌ها است. همین امر ایجاب می‌کند تا حرکات توده‌ای، نقاط مستعد ناپایداری دامنه ای و نیز پهنه‌های با خطر بالا شناسائی شده و راهکارهای مناسب به منظور کاهش پیامدهای زیان‌بار و ناگوار پدیدۀ زمین‌لغزش از جمله اجرای دقیق آئین نامه های احداث سازه، اتخاذ گردد. 
گفتنی است وقوع زمین‌لغزش در استان گیلان محدود به شهرستان رودبار نیست و موارد مکرری از رخداد زمین‌لغزش در روستاهای شهرستان املش و منطقه‌ی دیلمان شهرستان سیاهکل نیز ثبت و گزارش شده‌اند.

منابع:
 https://www.irna.ir/news/84339341
 https://www.irna.ir/news/84323193
 https://www.mehrnews.com/news/4922626/
 https://www.irna.ir/news/83781884
 https://www.ilna.news/fa/tiny/news-360670
https://www.ncc.gov.ir/vdcc.4q1a2bqosla82.html
ncc.gov.ir/vdcc.4q1a2bqosla82.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما
کد امنيتی