Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility
plus
reset
minus
plus
minus
تاریخ انتشارجمعه ۲۳ مهر ۱۴۰۰ ساعت ۰۰:۲۲
کد مطلب : ۴۷۰۸
اداره کل زمین سنجی و نقشه برداری زمینی:

مروری بر زمین‌لرزۀ با بزرگای ۵.۷ چلگرد در مرز استانهای چهار محال و بختیاری و خوزستان

تهیه و تنظیم از دکتر حمیدرضا نانکلی و مهندس غلام رضا کریم زاده
دکتر حمیدرضا نانکلی: رییس اداره ژئودزی و ژئو دینامیک و رییس کارگروه زلزله و آتشفشان مهندس غلام رضا کریم زاده : کارشناس اداره کل زمین سنجی و نقشه برداری زمینی و عضو کمیته مخاطرات زمینی
مروری بر زمین‌لرزۀ با بزرگای ۵.۷ چلگرد در مرز استانهای چهار محال و بختیاری و خوزستان
plusresetminus
مروری بر زمین‌لرزۀ با بزرگای  ۵.۷ چلگرد در مرزاستان های چهار محال و بختیاری و خوزستان
 
زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۵.۷ در مقیاس امواج درونی زمین (ریشتر) ساعت ۶ و ۹ دقیقه و ۲۸ ثانیه روز دوشنبه 12 مهر 1400، چلگرد در استان چهارمحال و بختیاری را لرزاند. بر اساس اعلام مرکز لرزه‌نگاری کشوری مؤسسه ژئوفيزیک دانشگاه تهران‌، این زلزله در عمق ۱۰ کیلومتری زمین به وقوع پیوست. کانون این زمین‌لرزه در موقعیت ۳۲.۳۹۶ درجه عرض شمالی و ۴۹.۷۷۷ درجه طول شرقی ثبت شد (تصویر 1). همچنین بنا به اعلام همین مؤسسه، پنج روز پس از این زلزله در بامداد شنبه 17 مهر نیز زمین‌لرزه‌ای به بزرگی پنج ریشتر در موقعیت جغرافیایی جدید و در فاصله‌ای نزدیک به منطقه زلزله‌زدۀ کوهرنگ رخ داد. علاوه بر این، پس‌لرزۀ دیگری نیز در روز دوشنبه 19 مهر در ساعت 9 و 50 دقیقه و 7 ثانیه با بزرگای 2.6 ریشتر در 31 كيلومتري چلگرد چهارمحال و بختياري ثبت گردید. همچنین بر اساس گزارش مقدماتی بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطر‌پذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، سد مسجد سلیما ن در 55 کیلومتری جنوب‌غرب رومرکز زلزله 5.7 ریشتری چلگرد قرار داشته و تعداد 20 شهر با جمعیتی معادل 353601 نفر و نیز 1398 آبادی با جمعیتی حدود 270781 نفر ( مطابق آمار 1395) "تحت تأثیر و در شعاع احساس" این زمین‌لرزه قرار گرفته‌اند.
لازم به ذکر است چلگرد مرکز شهرستان کوهرنگ در ۹۰ کیلومتری شهرکرد مرکز چهارمحال و بختیاری واقع شده است (تصویر 2).


تصویر 1) موقعیت رومرکز زلزله 5.7 چلگرد استان چهارمحال و بختیاری

 


تصویر 2) نقشۀ تقسیمات استان چهارمحال و بختیاری

مطابق گزارش مقدماتی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، رومرکز اعلام شده برای زلزله چلگرد در سمت غربی گسل زاگرس مرتفع (حدود 15 کیلومتری غرب گسل HZF) واقع شده است. با توجه به پراکنش متمایل به غرب پس‌لرزه‌ها و نیز با توجه به سازوکار گسل‌های منطقه که از نوع راندگی و با شیب به صفحه گسلی به سمت شمال‌شرق هستند و همچنین نظر به عمق کانونی زمین‌لرزه، برآورد می‌شود که گسل مسبب زلزله، سگمنتی از گسل پیشانی کوهستان واقع در سمت غربی رومرکز زلزله 5.7 چلگرد باشد.
بر اساس گزارش مقدماتی پژوهشگاه بين‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، گسل جبهه (پیشانی) کوهستان (MFF) یکی از گسل‌های اصلی در منطقۀ رویداد زمین‌لرزۀ مذکور است. گسل جبهه کوهستان به عنوان مرز زاگرس چین‌خورده ساده با کوهپایه‌ها و دشت ساحلی خلیج فارس تشکیل‌دهنده حد جنوبی برونزد سنگ آهک‌های ائوسن‌-‌اليگوسن آسماری است که با شواهد ساختاری، توپوگرافی، ریخت‌زمین‌ساختی و لرزه‌زمین‌ساختی مشخص می‌گردد. گسل رانده پوشیده جبهه کوهستان با درازای بیش از ۱۳۵۲ کیلومتر در ایران از قطعات رانده متعددی با طول‌های ۱۵ تا ۱۱۵ کیلومتر تشکیل شده است.
 
گزارش کمیته مخاطرات زمینی  سازمان نقشه برداری کشور
 
 مطالعه تاريخچه لرزه خيزي گستره رسوبي ساختاري زاگرس حكايت از رويداد زمين لرزه هاي ويرانگري دارد كه بارها باعث ويراني و تخريب شهرها و روستاهاي اين گستره شده است. وجود گسلهاي بنيادي جنبا و بزرگ در اين پهنه مانند گسلهاي زاگرس جوان، زاگرس مرتفع، پيشاني كوهستان، پیش ژرفای زاگرس، كازرون، برازجان، اردل و بسياري گسلهاي فعال پوشيده ديگر باعث لرزه خيزي بالاي اين پهنه شده اند و در طول تاريخ ضمن جنبش مجدد خود عامل زمين لرزه هاي خسارت باري در بخشهاي مختلف اين گستره بوده اند به گونه اي كه شهرهاي اهواز، همدان، شيراز، جزيره هرمز، بندرعباس، دشت سيلاور، شهرهاي ياز استان كردستان، حاجي آباد فيروزآباد، نواحي بسيار ديگري، بارها طي زمين لرزه هاي تاريخي وسده اخير لرزيده و خسارت ديده اند. تاريخجه لرزه خيزي زاگرس نشان دهنده تمركز بالاي رو مركز زمين لرزه هاي رويداده در اين پهنه است. به گونه اي كه در مقايسه با ساير نواحي ايران داراي بيشترين فراواني بوده و درتمام سطح اين گستره پراكنده مي باشند وجود ضخامت زيادي از رسوبات بر روي پي سنگ پركامبرين زاگرس باعث شده است كه بسياري از گسلهاي پي سنگي و فعال زاگرس در زير اين پوشش رسوبي مخفي بمانند.
شواهد دستگاهی و تاریخی از کمر بند زاگرس نشان می‌دهد که این بخش از کشور زمین لرزه های مخرب چندی را در طول تاریخ تجربه کرده است. مقایسه زاگرس به همراه زمین لرزه های ثبت شده در آن برای یک دوره زمانی مشخص با آنچه که در دیگر نواحی کشور رخ داده نشان میدهد که فراوانی زمین لرزه در زاگرس بسيار بیشتر است و تقریبا تمامی مساحت کمربند را در بر می گیرد و نمی توان روند خطی مشخص و دقیقی را برای انها شناسایی کرد. 
 
تحلیل نتایج حاصل از  شبکه ایستگاه های دائمی سازمان نقشه برداری کشور
 
نتایج حاصل از مدلسازی میدان سرعت  ایستگاه های دائمی سازمان نقشه برداری کشور نشان دهنده نرخ همگرایی ۱۷ میلمتر در سال بین دو صفحه عربی و اوراسیا در محل رخداد میباشد. همچنین مدل سازی سرعت نسبت به صفحه ایران مرکزی به‌ عنوان چارچوب مختصات مرجع والمان مرزی نشان می دهد که نرخ لغزش برای گسل پیشانی کوهستان  ۱.۵ میلیمتر در سال و نرخ کوتاه شدگی ۲ میلیمتر در سال  است.
 میدان استرین حاصل از شبکه ایستگاه های دائمی نشان می دهد که رژیم تکتونیکی منطقه دارای مولفه غالب فشارشی و مولفه کششی minor به ترتیب در راستای شمالی - جنوبی وشرقی غربی می باشد. با توجه به تعداد و پراگندگی پس لرزه ها  وسعت گسیختگی  ۵۰ در ۵۰ کیلومتر مربع و تنش انباشته قبل از زمین لرزه ۲۷ مگا پاسکال برآورد میگردد.
 به نظر میرسد با  رویداد زلزله های بزرگ اخیر  در زاگرس رژیم لرزه ای این منطقه در حال تغییر باشد.
 
منابع:
 
 
 
https://www.ncc.gov.ir/vdca.wnyk49n0a5k14.html
ncc.gov.ir/vdca.wnyk49n0a5k14.html